Pazo Baión 1752-2023. Da autarquía á exportación de albariños

Pazo Baión has become a space for wine tourism and a winery that is committed to the export of albariños

O Catastro de Ensenada móstranos como era Pazo Baión hai 300 anos e permítenos observar como se transformou ata converterse nunha adega na que destacan o enoturismo e a exportación de albariños

A historia é fundamental non só para entender como foron os nosos antepasados e como chegamos ata aquí, senón tamén para comprender como somos nós e empregar estes coñecementos para escribir o noso futuro. Por iso, en Pazo Baión somos moi conscientes da relevancia que ten portar o legado dunha propiedade con cinco séculos de historia. Unha leira que foi testemuña privilexiada da transformación de Galicia, España e o mundo. O que nas súas orixes foi unha propiedade fidalga autárquica, hoxe é un proxecto innovador que marida a elaboración, comercialización e exportación de albariños de pago cunha oferta de enoturismo centrada en preparar experiencias inesquecibles.

O mundo cambiou… e Pazo Baión fíxoo con el. De feito, grazas a un proxecto crave do S. XVIII en toda España podemos saber con precisión como era Pazo Baión hai case 300 anos, en 1752, para ser exactos. No devandito ano, publicouse o Castastro de Ensenada, que reflicte o uso que se lle daba ao chan na propiedade de Pazo Baión.

Hoxe, imos viaxar ao longo do tempo, desde o S. XVIII ata a actualidade. Desde unha sociedade pre-capitalista, ata un mundo global e dixital. Desde unha leira centrada no cultivo das vides, pero tamén de castañas e hortalizas ata un proxecto no que as exportación de albariños xoga un papel transcendental.

Axústense os cintos e gocen deste traxecto na nosa máquina do tempo

Pazo Baión circa. 1750. Unha propiedade fidalga na que xa era importante a elaboración de viño

O século XVIII marca o fin do Antigo Réxime. As revolucións francesa e americana son os exemplos máis vistosos do cambio de réxime en todo Occidente, pero o certo é que en España tamén se aventuraba o fin do modelo económico, político e social do Antigo Réxime e a chegada do liberalismo, pensamento dominante ao longo do S. XIX.

A tensión entre o mundo que chegaba ao seu fin e o que poxaba por emerxer mostrouse de forma clarividente no errado proxecto de establecer unha única contribución en todos os territorios da Coroa de Castela (exceptuando as provincias vascas, o reino foral de Navarra e Canarias) a mediados do XVIII. Este proxecto busca unificar e homoxeneizar os impostos na Coroa de Castela, racionalizando a Facenda, para modernizar o conxunto do Estado. Pazo Baión formaba parte, por aquel entón, da freguesía de Bayón, na provincia de Santiago e non quedou alleo, por tanto, a este ambicioso proxecto.

O Catastro de Ensenada

O primeiro paso para poñer en marcha a única contribución foi levar a cabo un censo que permitise coñecer con precisión as propiedades e actividades económicas existentes nos territorios da Coroa de Castela. O rei Fernando VI encargou este arduo traballo ao Marqués de Ensenada, por iso é polo que hoxe en día coñezamos este profuso e complexo estudo como o Catastro de Ensenada. A través dun formulario composto por 40 preguntas, as persoas encargadas de realizar a enquisa sondaban cuestións como o tipo de terras de cada freguesía, o gando, o censo de poboación, os impostos ou as actividades industriais e comerciais.

Hoxe en día, o Catastro de Ensenada é considerado a enquisa máis antiga sobre os pobos da Coroa de Castela e un estudo pre-estatístico fundamental para coñecer como operaban a sociedade e o sistema económico de hai 300 anos.

A pesar de que a instauración da única contribución non chegou a bo porto, polas resistencias mostradas polos actores con privilexios no Antigo Réxime, o Catastro de Ensenada é un documento histórico de incalculable valor. Entre os seus miles e miles de páxinas, hai 800 dedicadas á pequena freguesía de Bayón, cuxo centro neurálxico era a antiga Casa de Fontán, icona do morgado do mesmo nome e que hoxe coñecemos como Pazo Baión.

O Catastro de Enseada permítenos ver como era Pazo Baión outrora, antes de que se conviertiera nun espazo de enoturismo e de exportación de albariños

O morgado de Fontán

A fidalguía forma parte do ADN de Pazo Baión. Ata que o indiano Adolfo Fojo Silva comprou a propiedade na segunda década do S. XX, Pazo Baión estivo en mans de diversas familias fidalgas: os Sarmiento, os Varela Sarmiento e os Condes de Priegue. Iso converte á nosa leira nun espazo ideal para descubrir a historia dos fidalgos, cuxa presenza se fai notar en elementos tan icónicos como a heráldica do propio edificio do pazo.

Juan Manuel Varela Sarmiento, o fidalgo que detentaba o morgado na época na que se elaborou o Catastro de Ensenada, non só tiña a propiedade da antiga Casa de Fontán, senón que posuía outras propiedades e rendas. De feito, segundo o catastro, contaba con ata 28 hectáreas de terra en toda a freguesía, que lle proporcionaban rendas de millo, centeo, pan e mesmo galiñas. Ao que hai que sumar a titularidade de cinco casas campesiñas ou un muíño.

En contrapartida, o morgado de Fontán tiña que pagar diversos foros. Desde 12 ferrados de centeo e 9 de miúdo ao abade da propia freguesía, ata 10,5 ferrados de pan mediado ao Cabildo de Santiago.

Este panorama económico do morgado de Fontán permítenos albiscar á perfección como se articulaban as relacións económicas e sociais no Antigo Réxime e o papel que xogaban os campesiños, os fidalgos e a Igrexa.

A freguesía de San Juan de Bayón

En 1752, a freguesía de Bayón estaba habitada por 288 veciños. 247 eran labradores, de entre os artesáns destacaban os carpinteiros (seis) e os xastres (cinco), mentres que en ámbito comercial cabe sinalar a presenza de seis arrendadores de tabernas e seis estanquilleros. Os titulados eran escasos, pero aínda así había un escribano, tres notarios e un cirurxián.

Este censo ao redor da dedicación dos habitantes de Baión móstranos a realidade socioeconómica da freguesía: a maioría dos seus habitantes eran campesiños e as actividades agrícolas e gandeiras eran o motor económico.

No que respecta a os fidalgos, chama a atención que só catro habitaban no lugar, con todo, moitos outros tiñan terras e rendas no mesmo. Como é o caso do citado fidalgo do morgado de Fontán, que era «veciño da cidade da Coruña». O que non deixa de ser un indicador máis de como funcionaba a sociedade da época.

Un modelo económico pre-capitalista

O Catastro de Ensenada non se limita a debuxar unha panorámica da freguesía de Bayón, senón que glosa as características fundamentais da antiga Casa de Fontán, o que hoxe en día é a propiedade de Pazo Baión.

O edificio principal, o pazo, tiña un valor segundo o catastro de 30 reais de vélaro, unha renda moi alta naquela época. Pero os datos realmente interesantes deste censo viran en torno ao uso da terra dunha propiedade que contaba con 263 ferrados de cabida. O que traducido ás nosas medidas actuais serían unhas 13 hectáreas dedicadas a fins agrarios.

Case a metade desta superficie (109 ferrados) estaba destinada a dehesas de carballos. 45 ferrados empregábanse para sementar cereais, dous a hortalizas, dúas e medio a froiteiros, e 10 a castiñeiros, unhas árbores que xogaron un papel transcendental na economía galega, posto que as castañas foron un alimento básico durante séculos, sendo as antecesoras das patacas, que viñeron desde América.

E os viñedos? Non había viñedos en Pazo Baión? Por suposto que si. Os viñedos ocupaban 50 ferrados da leira, o que dá boa mostra da importancia da elaboración de viño ao longo da historia. Ademais, podemos saber que xa naquela época predominaban as viñas brancas, é dicir, o albariño.

Estes datos evidencian que Pazo Baión era, a finais do Antigo Réxime, unha explotación agrícola prototípica que aspiraba ao ideal económico daquela época: a autarquía. O mesmo sustentábase sobre a idea de que había que producir todos os bens necesarios para non ter que adquirir nada no exterior.

Coa irrupción do capitalismo e a revolución industrial, a autarquía deixou paso á economía de mercado e, no último século, ao auxe das exportacións. Pazo Baión dá boa fe diso. Na actualidade, ademais de elaborar viño para o mercado nacional, a nosa adega dedícase á exportación de albariños a diferentes países do planeta, contamos cun e-commerce e recibimos visitantes desde o estranxeiro.

O Catastro de Enseada recolle as actividades económicas de Bayón, moi diferentes das actuais, nas que brilla a exportación de albariños

O viño xa estaba alí: O legado dun mundo que xa non existe

Como vimos de sinalar, os datos do Catastro de Ensenada móstrannos que se hai unha constante na historia de Pazo Baión esa é, sen dúbida, o cultivo da vide e a elaboración de viño. Xa en 1752 destinábase máis superficie a viñedos que a cultivar cereais, coa importancia que estes tiñan na economía, a gandería e a alimentación das persoas.

Cando dicimos que os nosos albariños teñen cinco séculos de historia non o dicimos de forma banal.

A panorámica que debuxa este estudo estatístico pioneiro aínda se pode rastrexar na actualidade. 300 anos despois, Pazo Baión segue marcado a lume polo que un día foi. A súa historia está fixada nas pedras do pazo, o pombal ou o hórreo. Os coñecementos dos nosos antepasados chegaron aos nosos días a través da elaboración do viño.

A pesar de todas os avances científicos e tecnolóxicos do último século, a tradición segue presente na forma na que se coida e protexe ás vides, se vendima e elabóranse os únicos albariños de pago. Viños feitos única e exclusivamente coas uvas da propiedade, unha bellísima herdanza dun mundo que foi, pero que xa non é.

Pazo Baión na actualidade: Enoturismo e exportación de albariños a múltiples países

Canto cambiou Pazo Baión desde os tempos do Marqués da Ensenada? A resposta concisa é: moito. Ou, se nos poñemos superlativos: moitísimo. Na nosa propiedade, que ten unhas dimensións superiores ás de fai tres séculos, xa non se cultivan cereais, nin hortalizas, nin tampouco nos dedicamos a colleitar castañas. Agora, os espazos de Pazo Baión están envorcados en dúas actividades centrais:

  • A elaboración, comercialización e exportación de albariños, a través dos viñedos e as instalacións da adega.
  • A oferta de plans de enoturismo, sacándolle lustre aos espazos naturais de Pazo Baión, á súa historia e á calidade das nosas laureados Rías Baixas.

Así, os viñedos, que xa eran importantes nos séculos anteriores, convertéronse nos auténticos protagonistas dunha propiedade na que os habitantes do S.XVIII aínda poderían recoñecer o mundo que ocupaban. Non só pola impoñente presenza do pazo, senón tamén por múltiples recunchos que seguen presentes, como, por exemplo, as árbores froiteiras.

O pasado, o presente e o futuro fusiónanse no noso pequeno universo. A memoria baila coa innovación. E a sociedade e a economía do pasado ceden a testemuña a un proxecto aberto ao mundo, que aposta polas exportación de albariños e por atraer a visitantes de todo o planeta para que descubran o corazón das Rías Baixas.

A elaboración e exportación de albariños de pago

A tradición é un dos motores que move o proxecto de Pazo Baión. Os profesionais da nosa adega recollen a tradición milenaria sobre a elaboración de viño e transfórmana implementando os avances tecnolóxicos máis punteiros, así como todo o coñecemento científico xerado nos últimos anos.

O cultivo da vide e a elaboración do viño mantén a esencia da tradición, pero transformouse por completo. Se os habitantes do Baión de 1752 viaxasen ao presente, quedarían marabillados. A enoloxía cambiou tanto que, quizais, chegasen a pensar que os nosos enólogoes/enólogos son meigos.

As propias instalacións da adega de Pazo Baión evidencian o equilibrio entre o pasado e o futuro. Xunto a lustrosos piares de pedra centenarios podemos atopar maquinaria e dispositivos de última xeración, como o ovo de formigón empregado na crianza de Vides de Fontán.

A poda das vides segue realizándose a man e de forma artesanal, como hai 300 anos. Con todo, o equipo de viticultura de Pazo Baión conta con maiores coñecementos sobre as vides, a terra, os minerais ou a climatoloxía.

Os viños de Pazo Baión séguense producindo coas uvas da propiedade, pero o seu destino xa non é o autoconsumo, o pago de rendas ou o consumo de proximidade. Ademais de comercializar os nosos viños no mercado español, a nosa adega aposta pola exportación de albariños a todo o mundo: Estados Unidos, Xapón, Reino Unido… A globalización e a mellora da mobilidade e as comunicacións permítennos facer chegar o froito do noso traballo a todos os recunchos do planeta.

A través da exportación de albariños, diseminamos a tradición e a sabedoría milenaria máis aló das nosas fronteiras, en lugares cos que os nosos antepasados nin tan sequera soñaron.

O ovo de formigón é unha tecnoloxía punteira que empregamos na crianza de Vides de Fontán

Un espazo de enoturismo aberto ao mundo

A historia de Pazo Baión non só ecoa na elaboración do viño, senón tamén na posta en marcha dun espazo de enoturismo nas Rías Baixas cimentado sobre tres grandes piares: a importancia da historia, o esplendor da contorna natural de Pazo Baión e a calidade dos nosos viños. Todos os plans de enoturismo de Pazo Baión inclúen:

  • Un bucólico paseo polos recunchos naturais da propiedade: os viñedos, o palmeral, o paseo dos naranjos, os xardíns…
  • Unha visita guiada polas instalacións da adega para ver como se elaboran uns viños laureados pola crítica e que grazas á exportación de albariños poden ser gozados polos amantes do viño de todo o mundo.
  • Unha cata dirixida de viños de Pazo Baión e Condes de Albarei, para descubrir todos os seus segredos a través das fases visual, olfativa e gustativa.

Así, Pazo Baión non só ábrese ao mundo a través da exportación de albariños, senón que este recuncho histórico de Galicia rehabilitouse e acondicionado para acoller a persoas de todo o mundo. Ao longo dos últimos 15 anos recibimos visitas procedentes de países a miles e miles de quilómetros de distancia. Se outrora Pazo Baión era un exemplo da Galicia do S. XVIII, agora éo da Galicia do S. XXI.

Orgullosos da nosa historia

Tanto a elaboración dos únicos albariños de pago como a aposta polo enoturismo de calidade fan gala dunha cuestión central para o proxecto de Pazo Baión: sentirnos orgullosos da nosa historia. Non todas as adegas, nin os espazos de enoturismo teñen a inmensa sorte de poder contar cunha historia de cinco séculos. Unha viaxe apaixonante e rastreable grazas a documentos de incalculable valor como o Catastro de Ensenada.

En cada recuncho de Pazo Baión hai encerrado un anaquiño de historia. Todos os espazos que conforman a propiedade contan unha parte de como era o mundo nos séculos anteriores. O tempo pasa inexorablemente e transforma a nosa forma de vivir, de traballar e de relacionarnos.

Pazo Baión xa non é unha propiedade fidalga centrada en producir bens de forma autárquica. Senón un proxecto innovador, centrado na elaboración de viños de altísima calidade, a exportación de albariños e a oferta de experiencias de enoturismo únicas. E, con todo, todo o que foi esta propiedade no pasado segue palpitando no corazón deste pequeno universo.

Esperamos que gozasen desta viaxe a través dos séculos. E desexamos velos pronto en Pazo Baión.

Compartir

Facebook
Twitter
LinkedIn
WhatsApp

Deixa unha resposta

Accede a ofertas exclusivas

Subscríbete á nosa comunidade

A nosas redes sociais

Noticias mais vistas

Pazo Baión

Últimas noticias